Aktualności

Była Gdyni z początku lat 80., była kanadyjska „dziura zabita dechami”, była samotność dwunastoletniego chłopca rzuconego na drugi koniec świata – i była polityka na najwyższym szczeblu. Spotkanie z Thomasem A. Lukaszukiem i Agathą Rae, poświęcone książce „Pozdrów Reagana”, które odbyło się na Targach Książki w ramach jubileuszowego programu z okazji 100-lecia Gdyni, nie tyle stanowiło promocję książki, co okazało się opowieścią o emigracji jako doświadczeniu formującym człowieka – prywatnie, społecznie i politycznie.

W piątek z uczestnikami Targów Książki w Gdyni spotkał się Tomasz Łukaszuk – emigrant, aktywista i polityk, który jako nastolatek musiał wyemigrować z Gdyni do Kanady. We współtworzonej z Agathą Rae (pseudonim Joanny Bogusławskiej) książce „Pozdrów Reagana” opisuje emigrację nie tylko przez pryzmat sukcesu, lecz doświadczenia często bolesnego, samotnego i formującego na całe życie.

Punktem wyjścia jest historia wyjazdu dwunastoletniego Tomka z Gdyni do niewielkiego miasta w Kanadzie – bez znajomości języka i z niemal całkowicie utraconym kontaktem z krajem. Jak podkreślał gość spotkania, realia tamtej emigracji trudno dziś sobie wyobrazić.

“W tych czasach, to był rok 1982, wyjazd z Gdyni do Kanady, a szczególnie do małego miasta w Kanadzie, to było bardzo podobnie do wyjazdu na Księżyc, bo kontaktów z Polską nie było. Nie było internetu, rozmowy telefoniczne były rzadkie, strasznie drogie i monitorowane, a więc nie można było połączyć się z Gdynią swobodnie. Listy wysyłane pocztą przybywały z Polski do Kanady nieraz po dwóch, trzech miesiącach, a więc ten kontakt zupełnie się urwał.”

Brak polskiego środowiska okazał się jednak paradoksalnie pomocny – zmusił autora do szybkiej integracji i nauczenia się języka, co w przyszłości ułatwiło funkcjonowanie w kanadyjskim społeczeństwie, a ostatecznie także wejście do polityki.

Podczas spotkania nie zabrakło także opowieści o samym procesie powstawania książki. Agatha Rae opowiedziała, że praca ta polegała na serii długich rozmów, z których powstała spójna narracja biograficzna. Jej zadaniem było nie tyle interpretowanie, ile nadanie literackiej formy autentycznym wspomnieniom autora – również tym najbardziej prywatnym.

Ważnym wątkiem spotkania okazała się rola polskich doświadczeń w późniejszym życiu publicznym Łukaszuka. Harcerski wolontariat czy działalność społeczna jeszcze w Gdyni stały się fundamentem jego zaangażowania w Kanadzie. Wyjazd z kraju w czasach, gdy – jak wspominał – strażnik graniczny wmówił rodzinie, że „już nigdy tu nie wrócą”, uświadomił mu kruchość wolności i znaczenie praw obywatelskich.

Uroczystym przecięciem wstęgi w obecności przedstawicieli władz miasta, instytucji kultury i branży wydawniczej zainaugurowano pierwszą edycję Targów Książki w Gdyni. Przez trzy dni – od piątku do niedzieli – odbędzie się ok. 120 wydarzeń: spotkań autorów z czytelnikami, debat o literaturze, warsztatów, sesji podpisywania książek oraz prezentacji najnowszej oferty wydawniczej.

W piątek, 20 lutego Polsat Plus Arena Gdynia wypełniła się miłośnikami książek, przedstawicielami branży wydawniczej oraz twórcami literatury – wszystko za sprawą inauguracji pierwszej edycji Targów Książki w Gdyni, organizowanych przez Fundację Historia i Kultura.

Uroczyste otwarcie targów odbyło się w piątkowe popołudnie. W wydarzeniu wzięli udział m.in.: Prezydent Miasta Gdyni Aleksandra Kosiorek; Wiceprzewodnicząca Rady Miasta Gdyni Mariola Śrubarczyk-Cichowska; Radne Miasta Larysa Kramin i Agnieszka Tokarska; Dyrektor ds. Kultury i Aktywności Mieszkańców Mariusz Bzdęga; kontradmirał prof. dr hab. Tomasz Szubrycht, rektor Akademii Marynarki Wojennej; Karin Modern, dyrektorka Muzeum Miasta Gdyni; Karolina Grabowicz-Matyjas, dyrektorka Muzeum Emigracji; Katarzyna Korzeniewska, dyrektorka Gdyńskiego Centrum Kultury; Natalia Gromow, dyrektorka Miejskiej Biblioteki Publicznej w Gdyni; Paweł Brutel, dyrektor Gdyńskiego Centrum Sportu; Maja Wagner, Naczelniczka Wydziału Kultury oraz Wojciech Szczurek, były prezydent miasta.

– Przez te trzy dni Gdynia – można powiedzieć, tak po literacku – będzie takim portem dla literatury. I to tutaj będziemy odkrywać lądy, które może dotychczas były nam nieznane. Bo na tym właśnie polega literatura, żeby przybliżać człowiekowi myśli, obszary, głębokie przeżycia, które na co dzień umykają. Z całą pewnością poszerza horyzonty i to niezależnie od wieku. Piękne w literaturze jest to, że każdy znajduje coś, co go wewnętrznie rozwija. Zatem musimy bardzo dbać o to, aby zwłaszcza nasze najmłodsze pokolenie potrafiło docenić piękno zwykłej książki. Dlatego wszystkich rodziców bardzo serdecznie zachęcam do tego, aby pojawili się tutaj z najmłodszymi Gdynianinami, bo oferta dla nich też się tu znajduje. A ich szerokie horyzonty i otwartość umysłów jest dobrym kierunkiem i dobrą wytyczną naszego rozwoju jako społeczeństwa, bo to od nich będzie zależała droga, którą będziemy jako miasto i całe państwo podróżować  – mówiła Prezydent Gdyni Aleksandra Kosiorek.

Premierowa edycja Targów Książki została włączona do programu obchodów stulecia Gdyni. Organizatorzy i przedstawiciele miasta wyrażali nadzieję, że wydarzenie na stałe wpisze się w kalendarz kulturalny.

140 wydawców i setki spotkań

Pierwszy dzień wydarzenia upływa pod znakiem zapoznawania się z bogatą ofertą wystawców i rozmów o książkach, a także zajęć dla grup szkolnych i przedszkolnych. W godzinach popołudniowych rozpoczęły się pierwsze spotkania o charakterze literackim. Wśród gości są m.in. kadm. Czesław Dyrcz, Thomas A. Lukaszuk i Agatha Rae, Ewa Graczyk oraz Piotr Borlik i Jarosław Szczyżowski.

Organizatorzy nie kryją emocji związanych z premierową odsłoną targów.

– Mamy ogromną tremę i czekamy, aż mieszkańcy Gdyni będą do nas docierać coraz liczniej z każdą godziną – mówili ze sceny, zapowiadając jednocześnie, że już w kolejnych dniach przestrzeń targowa może licznie wypełnić się czytelnikami.

Do Gdyni zaproszono 140 wydawców z całej Polski – zarówno największe oficyny, jak i mniejsze wydawnictwa, których publikacje często nie trafiają do sieciowych księgarń. To właśnie takie wydarzenia jak gdyńskie targi są dla nich szansą na bezpośrednie spotkanie z czytelnikami i prezentację ambitnej, niszowej oferty literackiej.

Program targów obejmuje około 150 wydarzeń – blisko 50 spotkań na scenach i w salach konferencyjnych oraz kilkadziesiąt wydarzeń odbywających się bezpośrednio na stoiskach wydawców. Uczestnicy będą mogli wziąć udział w rozmowach autorskich, debatach i warsztatach, a także w kameralnych spotkaniach „oko w oko” z pisarzami.

Wśród zapowiadanych gości znaleźli się m.in. były ambasador USA w Polsce Marek Brzeziński oraz białoruski więzień polityczny Maxim Znak. Z czytelnikami spotkają się najpopularniejsi autorzy kryminału: Wojciech Chmielarz, Zygmunt Miłoszewski, Maciej Siembieda, Piotr Borlik i Jarosław Szczyżowski. W sobotę i niedzielę nie zabraknie także dyskusji z twórcami literatury pięknej i faktu, fantastyki, komiksów oraz książek dla młodszych czytelników.

Targi odbywają się w dniach 20–22 lutego w Polsat Plus Arenie Gdynia przy ul. Kazimierza Górskiego 8. Wstęp na wszystkie wydarzenia jest bezpłatny. Organizatorzy przygotowali około 120 punktów programu – w tym blisko 50 spotkań autorskich, debat i warsztatów oraz liczne sesje podpisywania książek na stoiskach wystawców.

 

Spotkanie z prof. Mateuszem Bieczyńskim odbędzie się

26 lutego 2026 o godz. 16 w Muzeum Niepodległości.

Temat prelekcji: „Od zakazu do wolności – historia emancypacji sztuki pod ochroną prawa”

Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, Oficyna Wydawnicza Politechniki Warszawskiej i Fundacja Historia i Kultura zapraszają wydawców do udziału w 19. edycji Konkursu na najlepszą książkę akademicką i naukową ACADEMIA 2026.

Do konkursu mogą przystąpić wszyscy polscy wydawcy, publikujący książki naukowe, podręczniki akademickie i monografie wydane w formie tradycyjnej książki drukowanej.

Na zgłoszenia czekamy do 3 kwietnia 2026 r.

Celem konkursu jest wyróżnienie i promocja wydawców najlepszych publikacji akademickich i naukowych, których pierwsze wydania ukazały się na rynku w 2025 i 2026 roku.

Laureatów Konkursu ACADEMIA 2026, poznamy podczas Międzynarodowych Targów Książki w Warszawie, organizowanych przez Fundację Historia i Kultura w dniach 28-31 maja br. na PGE Narodowym.

Trojmiasto.pl to największy i najpopularniejszy portal informacyjny regionu Trójmiasta – Gdańska, Gdyni i Sopotu. Od ponad 25 lat dostarcza najświeższe wiadomości, relacje z wydarzeń, zapowiedzi kulturalne i sportowe oraz praktyczne informacje niezbędne w codziennym życiu mieszkańców i turystów.

Instytut Dziedzictwa Solidarności w Gdańsku powstał w 2019 roku, aby upamiętniać i promować historyczne dziedzictwo Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego „Solidarność”, ruchu społecznego Solidarność oraz antykomunistycznej opozycji, a zwłaszcza polskiej pokojowej rewolucji obywatelskiej z sierpnia 1980 roku. Organizujemy m.in. wystawy, prowadzimy działania edukacyjne, kulturalne, społeczne i naukowe, przeprowadzamy notacje z naocznymi świadkami historycznych wydarzeń. Promowaniu historii i ideałów Solidarności służy również działalność wydawnicza. Wśród tytułów opublikowanych przez Instytut, także w angielskiej wersji językowej, można znaleźć zarówno szczegółowe historyczne opracowania, katalogi organizowanych przez IDS wystaw, jak i bogato ilustrowane albumy okolicznościowe czy książki napisane dla czytelników, którzy zazwyczaj nie czytają publikacji naukowych. Nasze książki w formie e-booka można pobrać ze strony Instytutu: www.ids1980.pl.

W 2025 roku po raz kolejny wzięliśmy udział w Targach Książki Historycznej w Warszawie. Tym razem na targach zadebiutowała nasza najnowsza publikacja autorstwa prof. Macieja Urbanowskiego „Literatura stanu wojennego 1981–1989”. Została ona uznana przez recenzentów za wybitną wśród opracowań literatury współczesnej. Profesor Maciej Urbanowski przedstawił w niej całościowy model polskiej literatury w latach 80., a więc w czasach szczególnie ważnych dla polskiej historii współczesnej, gdy polskie społeczeństwo zorganizowane w NSZZ „Solidarność” doświadczało ciężkiej próby w starciu z totalitarną i opresyjną władzą.

Z powodu burzliwej historii polskiej państwowości polska literatura na przestrzeni dziejów często mocno była związana z wydarzeniami politycznymi. Tak też się stało w latach 80., gdy proces demokratycznych przemian – zapoczątkowany wielkim strajkiem w Sierpniu ’80 oraz powstaniem niezależnego związku zawodowego i ruchu społecznego Solidarność – został w Polsce przerwany przez ogłoszenie stanu wojennego 13 grudnia 1981 roku. Wojna jaruzelsko-polska znalazła swe odbicie w wielu utworach literackich, w których autorzy dawali obraz rzeczywistości, często bardzo traumatycznej i jednocześnie skomplikowanej, a także formułowali oceny dotyczące postaw społecznych i poczynań totalitarnej władzy.

Książkę bardzo pozytywnie ocenili recenzenci. Profesor Włodzimierz Bolecki napisał m.in.: „»Literatura stanu wojennego 1981–1989« jest wielkim osiągnięciem naukowym prof. Macieja Urbanowskiego. To książka wybitna, która – mimo skromnych deklaracji Autora – rzuca wyzwanie opracowaniom literatury współczesnej, pomijającym fenomen literatury stanu wojennego. […] O niezwykłości i wybitności publikacji Urbanowskiego przesądza nie tylko samo podjęcie zapomnianego (a nawet niechcianego) tematu, które wymagało badawczej odwagi, ale przede wszystkim sposób opracowania »literatury stanu wojennego«. Książka zawiera szczegółowe informacje o kontekście historycznym omawianej literatury, nieprzebrane bogactwo informacji o czasopismach, wydawnictwach, tytułach, redakcjach i utworach, a przede wszystkim jest arcyrzetelną, literaturoznawczo perfekcyjną prezentacją problematyki poszczególnych utworów i głównych tematów krytyki literackiej towarzyszącej literaturze stanu wojennego. […] To dzieło skończone, pełne, przemyślane i oryginalne w każdym elemencie”.

Profesor Krzysztof Dybciak podkreślił, że „Jest to książka wybitna naukowo i ważna dla świadomości narodowej współczesnych Polaków. Przedstawia całościowy model naszej literatury w latach 80., ocalając od niepamięci lub lekceważenia odrębny okres istnienia polskiego piśmiennictwa. […] Na szczególne uznanie zasługuje obiektywizm prof. Macieja Urbanowskiego – często cytuje i obdarza pozytywnymi ocenami autorów, którzy przez dziesięciolecia krytykowali etos Solidarności i polski patriotyzm, ale których dorobek z lat 80. jest niepodważalny. […] Co więcej, spory fragment poświęca paszkwilanckiej powieści Romana Bratnego »Rok w trumnie«, omawiając ją z wyjątkowym spokojem. Nie stosuje natomiast ulgowej taryfy wobec pisanych z perspektywy czasowej niesprawiedliwych, nawet lekceważących tekstów o literaturze stanu wojennego. Omawia je obiektywnie, ale surowo; »perfidnym« słusznie nazywa zestawianie utworów stanu wojennego z dokonaniami realizmu socjalistycznego, ponieważ zupełnie inne były geneza, cele, zawartość semantyczna i aksjologiczna wartość obu porównywanych zbiorów tekstów literackich”.

Warto przypomnieć, że książka Macieja Urbanowskiego nawiązuje formą do wydanej przez Instytut rok wcześniej publikacji Krzysztofa Kornackiego i Arkadiusza Bileckiego „Solidarność na ekranie. Wizerunki fabularne” – to absolutnie pionierska i jednocześnie wielce udana próba ukazania różnych przedstawień Solidarności oraz powiązanych z nią wątków w filmie z ostatnich 44 lat. Autorzy tej książki podjęli się trudnego zadania usystematyzowania i opisania filmów, w których pojawia się Solidarność – jedno z najważniejszych zjawisk społecznych w dziejach współczesnej Polski, Europy i świata.

Dużą popularnością na naszym stoisku podczas tegorocznych targów cieszyło się też drugie wydanie książki Ewy Gierszewskiej-Vogels „Zapiski ze zbuntowanego miasta”. Autorka po wielu latach zdecydowała się wydobyć swoje wspomnienia na światło dzienne. Znajdziemy w nich bardzo emocjonalny i realistyczny zapis rzeczywistości, która już minęła, ale jej obrazy pozostały w naszych sercach i świadomości zbiorowej. Trudne, ciemne dni stanu wojennego i krwawej rozprawy upadającej ekipy Władysława Gomułki ze społeczeństwem w grudniu 1970 roku wybrzmiewają w tej publikacji niezwykle mocno.

Cały dorobek wydawniczy Instytutu Dziedzictwa Solidarności jest dostępny na naszej stronie: www.ids1980.pl w formie e-booków. Jesteśmy przekonani, że nasze publikacje przyczynią się do upowszechnienia wiedzy o dziedzictwie Solidarności – ruchu społecznego, który działając według idei non violence, czyli bez stosowania przemocy, niósł na swych sztandarach uniwersalne wartości wolnego świata.

Na uroczystości oficjalnego otwarcia XXXIII edycji Tragów Książki Historycznej, w dniu 27 listopada zostały wręczone Odznaki Honorowe „Zasłużony dla Kultury Polskiej” przyznawane przez Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego na podstawie ustawy o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej za zaangażowanie w tworzenie, upowszechnianie i ochronę kultury.

Z rąk Bożeny Żelazowskiej, sekretarz stanu w Ministerstwie Kultury i Dziedzictwa Narodowego odznaki otrzymali:

• Beata Jewiarz – dziennikarka Radia Dla Ciebie, autorka audycji radiowych promujących poezję, teatr, literaturę i sztuki wizualne.
• Krzysztof Lewandowski były dyrektor generalny ZAiKS-u, specjalista w zakresie prawa autorskiego i jego ceniony promotor oraz wieloletni prelegent na spotkaniach organizowanych przez PTWK
• Alicja Magiera prowadząca pracownię introligatorską „Dom Słów”, twórczyni scenografii do wielu wystaw, organizatorka spotkań typograficznych TypoLub w Lublinie

• dr. hab. Ewa Repucho pracownik naukowy Uniwersytetu Wrocławskiego, autorka cenionych książek i artykułów z zakresu typografii, projektowania książek i estetyki druku. Jurorka w Konkursie PTWK „Najpiękniejsze Polskie Książki”
• Bogna Świątkowska dziennikarka i promotorka kultury, pomysłodawczyni, fundatorka i prezeska zarządu Fundacji Bęc Zmiana.

Odznaczonym gratulujemy

W 2025 roku 115 wydawnictw, instytucji i osób prywatnych zgłosiło do Nagrody KLIO 290 publikacji wydanych w latach 2024–2025. Po raz pierwszy, nagroda przyznana została w pięciu kategoriach: autorskiej – za indywidualny wkład autora w popularyzację historii; monografia naukowa – za merytoryczny wkład w poznawanie historii; wydawniczej – dla wydawnictwa za jakość i formę publikacji; edycja źródłowa – dla autorów edycji tekstów źródłowych i regionalia/varsaviana – za wkład w poznanie i popularyzację dziejów lokalnych, w tym historii Warszawy.

W Jury XXXI edycji Nagrody KLIO, które w 2025 roku obradowało pod przewodnictwem prof. Łukasza Niesiołowskiego-Spanò, zasiadają niekwestionowane autorytety, naukowcy reprezentujący różne obszary badawcze i dziennikarze:  prof. dr hab. Maciej Janowski; dr hab. Barbara Klich-Kluczewska, prof. UJ; dr hab. Piotr M. Majewski, prof. UW; prof. dr hab. Beata Możejko, dr hab. Piotr Węcowski, prof. UW i red. Piotr Dobrołęcki. Sekretarzem konkursu jest Zbigniew Czerwiński. Uroczyste ogłoszenie laureatów odbyło się podczas otwarcia XXXIII Targów Książki Historycznej 27 listopada 2025 r. w Sali Wielkiej Zamku Królewskiego w Warszawie. Wyłączny mecenat nad Nagrodą KLIO sprawuje Stowarzyszenie Autorów i Wydawców Copyright Polska.

Przed nami XXXIII edycja Targów Książki Historycznej, która odbędzie się w dniach 27-30 listopada br. w Arkadach Kubickiego Zamku Królewskiego w Warszawie – Muzeum. Organizatorem Targów jest Fundacja Historia i Kultura, a wstęp na Targi jest bezpłatny.

Targi poprzedziła konferencja prasowa, podczas której poznaliśmy program tegorocznej edycji i nominowanych do Nagrody KLIO 2025. W konferencji udział wzięli: Waldemar Michalski – dyrektor Targów Książki Historycznej, prezes Fundacji Historia i Kultura, dr hab. Łukasz Niesiołowski-Spanò, prof. UW – przewodniczący Jury Nagrody KLIO, Bartosz Skaldawski – zastępca dyrektora Narodowego Instytutu Muzeów i Zbigniew Czerwiński – przewodniczący Porozumienia Wydawców Książki Historycznej, wiceprezes Stowarzyszenia Autorów i Wydawców COPYRIGHT POLSKA.

Na odwiedzających Targi czekać będzie bogata oferta ponad 150 wydawców, szeroki program spotkań autorskich, debat i prezentacji, także w ramach tematycznych projektów takich jak Salon Książki Muzealnej, Strefa Białoruskiej Książki czy Festiwal SIŁA SŁOWA, który jest zaproszeniem do dyskusji o wolności, godności, honorze i odwadze.

Podczas konferencji poznaliśmy także nominowanych do tegorocznej Nagrody KLIO w pięciu kategoriach:

• autorskiej – za indywidualny wkład autora w popularyzację historii,
• monografia naukowa – za merytoryczny wkład w poznawanie historii,
• wydawniczej – dla wydawnictwa za jakość i formę publikacji,
• edycja źródłowa – dla autorów edycji tekstów źródłowych,
• regionalia/varsaviana – za wkład w poznanie i popularyzację dziejów lokalnych, w  tym historii Warszawy.

Podczas Targów Książki w Katowicach zaprezentowano książkę „Punkt zwrotny. Rozmowa o roku 1945 na Górnym Śląsku” Sebastiana Rosenbauma i Bogusława Tracza (wydawnictwo Biblioteki Śląskiej). Rozmowę z autorami prowadził Ryszard Kaczmarek, który przyznał: – Nie przypominam sobie książki podobnego typu, o takim zakresie i w takiej formie. To wyjątkowe przedsięwzięcie na tle badań o powojennym Śląsku.

Autorzy książki określili rok 1945 mianem „punktu zwrotnego” – momentu, w którym historia Śląska uległa radykalnej przemianie. – To był rzeczywiście turning point – moment, w którym wszystko się zmieniło. Rok ten przyniósł nie tylko koniec wojny, ale także całkowitą zmianę przynależności państwowej i kulturowej regionu – wskazał Sebastian Rosenbaum.

Śląsk przestał być pograniczem polsko-niemieckim, a jak stwierdzono w dyskusji, „granica przesunęła się o trzysta kilometrów – to kolosalna zmiana, jakiej wcześniej nigdy nie było”. To, co nastąpiło po wojnie, było próbą rozpoczęcia wszystkiego od nowa.

Jednocześnie Sebastian Rosenbaum zwrócił uwagę na ciemną stronę roku 1945 – tragedię ludności cywilnej, przemoc Armii Czerwonej i zniszczenia. – To był armagedon. Masakry, gwałty, deportacje, palenie miasteczek. A tego w historiografii prawie nie ma. Polska historiografia zbyt często pomija dramatyzm tego okresu. A jak pisał Miłosz, jak coś nie jest nazwane, to zmierza do nieistnienia – mówił autor. I wskazał, że jednym z celów książki jest właśnie nazwanie i upamiętnienie tych wydarzeń.

Obaj badacze podkreślili, że publikacja jest nie tylko opracowaniem historycznym, ale także głosem w obronie pamięci. – Pisaliśmy ten pamflet, bo nie jest to klasyczne opracowanie historyczne, żeby na to zwrócić uwagę – mówił Bogusław Tracz. – Książka przypomina, że rok 1945 był dla regionu czasem nadziei i odbudowy, ale także głębokiej traumy, której skutki odczuwane są do dziś. (et)